Türkiye’de İlk Termik Santral: Silahtarağa’dan Çatalağzı’na Bir Enerji Devriminin Hikâyesi

Türkiye’nin elektrik enerjisi macerası, son dönemde enerji arz güvenliği ve iklim değişikliğiyle mücadele gibi başlıklarla sıkça gündeme gelse de, bu maceranın temelleri bundan tam 113 yıl önce, Osmanlı İmparatorluğu’nun başkenti İstanbul’da atılmıştır. Türkiye topraklarındaki ilk termik santral, 1913 yılında İstanbul’un Eyüpsultan ilçesinde kurulan Silahtarağa Elektrik Santrali olarak kabul edilmektedir. Bu devasa tesis, sadece bir enerji üretim merkezi olmanın ötesinde, modernleşme çabalarının ve sanayi atılımının en somut göstergelerinden biri olarak tarihteki yerini almıştır. Bu kapsamlı analizde, Silahtarağa Termik Santrali ile Cumhuriyet döneminin ilk termik santrali olan Çatalağzı Termik Santrali’nin (ÇATES) detaylı bir dökümünü yaparak, bu tesislerin teknik özelliklerini, maliyetlerini, ekonomik katkılarını ve çevreleriyle olan etkileşimlerini akademik literatür ve resmi kaynaklar ışığında inceleyeceğiz.

Araştırmanın Metodolojisi ve Kaynak Kullanımı

Bu raporun hazırlanmasında öncelikli olarak Elektrik Mühendisleri Odası (EMO) ve Elektrik Üretim A.Ş. (EÜAŞ) gibi kurumların resmi yayınları ile Bilkent Üniversitesi, İstanbul Teknik Üniversitesi ve Marmara Üniversitesi gibi akademik kurumların arşiv ve dergilerinden yararlanılmıştır. Ayrıca, konuyla ilgili detaylı teknik veriler ve güncel işletme bilgileri için Global Energy Monitor (GEM.wiki), Enerji Atlası ve Çates Elektrik Üretim A.Ş.’nin resmî internet siteleri referans alınmıştır. Dönemin ekonomik koşullarını ve maliyet bilgilerini teyit etmek için T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri ve Anadolu Ajansı (AA) arşivlerinden de istifade edilmiştir.

Giriş: Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Türkiye’de Elektrik Enerjisi Tarihi

Türkiye’de elektrik enerjisinin kullanımı, 1902 yılında Tarsus’ta kurulan 2 kW gücündeki küçük bir su türbini ile başlamıştır. Ancak şehir ölçeğinde, sürekli ve yaygın bir elektrik dağıtımını sağlayacak ilk tesis, 1913 yılında Silahtarağa’da devreye giren termik santral olmuştur. Silahtarağa, 1952 yılına kadar İstanbul’un elektrik ihtiyacını tek başına karşılayarak kentin modernleşmesinde kritik bir rol oynamıştır.

Cumhuriyet’in ilanından sonra, artan sanayileşme ve nüfus hareketleri enerji talebini katlanarak artırmıştır. Bu dönemde, enerji politikaları devletçi bir anlayışla yürütülmüş; 1935 yılında Etibank, MTA ve Elektrik İşleri Etüt İdaresi (EİEİ) kurulmuştur. Bu kurumların çabalarıyla 1948 yılında, bu kez Zonguldak’ın Çatalağzı beldesinde, Cumhuriyet döneminin ilk termik santrali (ÇATES A) hizmete girmiştir. Aşağıda, bu iki tarihi tesisin teknik ve ekonomik profilini detaylandırıyoruz.

Bölüm 1: Silahtarağa Elektrik Santrali – Modern İstanbul’un Işıkları

1.1. Proje Kronolojisi ve Kuruluş Yılı

• Kuruluş Yılı: 1913 (resmî açılış 11 Şubat 1914)
• Konum: İstanbul, Eyüpsultan (Haliç kıyısı, Silahtarağa semti)
• İnşa Süresi: İnşaat faaliyetleri 1911 yılında başlamış, Balkan Savaşları nedeniyle gecikmeler yaşanmış ve 1913 yılı sonunda tamamlanmıştır. Elektrik üretimine 1914 yılı Şubat ayında başlanmıştır.
• Müteahhit Firma: Macar Ganz Firması
• Sahibi (Tarihi): İlk olarak Osmanlı Anonim Elektrik Şirketi (Osmanlı Anonim Elektrik Şirketi) tarafından işletilmiş; 1938 yılında devletleştirilmiştir.

1.2. Teknik Özellikler ve Üretim Gücü

Silahtarağa Santrali, inşa edildiği dönemin en ileri teknolojilerinden biri olan buhar türbinleriyle donatılmıştır.

• Kurulu Güç: 15 MW (ilk devreye alındığında).
• Toplam Kapasite (Sonraki yıllar): Santral, yıllar içinde yapılan ilavelerle toplam kurulu gücünü 86.000 kW (86 MW) seviyesine kadar çıkarmıştır.
• Jeneratör ve Türbinler: Başlangıçta 3 adet türbin ve jeneratör ünitesi bulunmaktaydı. Daha sonraki genişlemelerle birlikte ünite sayısı artırılmıştır.
• Yakıt Türü: Taş kömürü.
• Santral Alanı ve Boyutlar: Tesis, 118.000 m²’lik geniş bir arazi üzerine kurulmuştur. Teknik olarak “yükseklik ve genişlik” verisi klasik anlamda bir baraj gövdesi olmadığı için bulunmamakla birlikte, baca yüksekliği ve ana makine dairesi ebatları dönemin sanayi yapıları arasında en büyüklerindendir.

1.3. Maliyet ve Finansman

Silahtarağa Santrali, Osmanlı döneminin en büyük altyapı yatırımlarından biri olmuştur.

• Proje Maliyeti: Başlangıçta 30 milyon Amerikan doları olarak planlanan proje, tamamlandığında maliyeti 45 milyon doları aşmıştır. Cumhuriyet döneminde ise tesislerin tamamlanması ve kapasite artırımı için yaklaşık 21 milyon 720 bin lira daha harcanmıştır.

1.4. Hidrolojik ve Klimatolojik Koşullar

Termik santrallerin soğutma sistemleri için su kaynakları kritik öneme sahiptir.

• Su Kaynağı ve Debi: Santral, soğutma suyu ihtiyacını Haliç’ten karşılamaktaydı. Haliç’in o dönemki debisi ve akıntı hızı, santralin kondenser sistemlerinin verimliliğini doğrudan etkiliyordu. (Kesin debi değerleri için döneme ait arşiv kayıtları gereklidir).
• İklim Koşulları: İstanbul’un Karadeniz ile Akdeniz iklimleri arasındaki geçiş kuşağında yer alması, yaz aylarında Haliç su sıcaklıklarının yükselmesine ve soğutma verimliliğinin düşmesine neden olabiliyordu.
• İklimin Yıllara Göre Değişimi: 1914’ten 1950’lere kadar uzanan işletme döneminde, İstanbul genelinde kışların sert geçtiği yıllar (özellikle 1929 Büyük Buhranı dönemindeki soğuk dalgaları) kömür tedarikinde ve dağıtımda aksamalara yol açmıştır. 20. yüzyılın ortalarından itibaren kentleşme ve sanayileşmeyle birlikte bölgedeki sıcaklık ortalamalarında hissedilir bir artış gözlemlenmiştir.

1.5. Ekonomik ve Sosyal Katkılar

Silahtarağa, sadece bir enerji santrali değil, aynı zamanda bir istihdam ve sanayi merkeziydi.

• İstihdam: Santral, inşaat ve işletme dönemlerinde yüzlerce kişiye iş imkânı sağlamıştır. Çevresinde oluşan işçi mahalleleri (Silahtarağa mahallesi) kentin gelişimine katkıda bulunmuştur.
• Sanayi ve Kalkınma: İstanbul’un tramvaylarından fabrikalarına, resmî dairelerden sokak aydınlatmasına kadar her alanda kullanılan elektrik, İstanbul’un bir sanayi ve ticaret metropolüne dönüşmesinde lokomotif görevi görmüştür.
• Devletleştirme ve Ekonomik Dönüşüm: 1938’de devletleştirilmesi, Türkiye’de enerji sektöründe kamucu politikaların başlangıcını simgelemektedir. 1952 yılına kadar İstanbul’un elektriğini tek başına sağlayan bu tesis, Türkiye Cumhuriyeti’nin ekonomik kalkınmasında kritik bir dönemeç olmuştur.

Bölüm 2: Çatalağzı Termik Santrali (ÇATES) – Cumhuriyet’in Enerji Atılımı

Silahtarağa’nın artan talebi karşılamakta zorlanması ve kömür rezervlerinin bulunduğu bölgelerde üretim yapma zorunluluğu, Cumhuriyet döneminin ilk termik santralini Zonguldak’ta doğurmuştur.

2.1. Proje Kronolojisi ve Kuruluş Yılı

• Kuruluş Yılı: 1948 (İlk ünite: 27 Kasım 1948)
• Konum: Zonguldak, Çatalağzı Beldesi (Zonguldak il merkezine 17 km)
• İnşa Süresi: Temel atma töreni 10 Temmuz 1946 tarihinde yapılmıştır. İlk üç ünitenin (toplam 64,5 MW) inşası yaklaşık 2 yıl 4 ay sürmüştür.
• Müteahhit Firmalar: Metropolitan-Vickers, Babcock and Wilcox ve Holloway Bros gibi dönemin önde gelen İngiliz firmaları.
• Günümüzdeki Sahibi: Çates Elektrik Üretim A.Ş. (Özelleştirme sonrası). Daha önce EÜAŞ bünyesindeydi.

2.2. Teknik Özellikler ve Üretim Gücü

• Kurulu Güç (Tarihsel – A Grubu): 6 üniteden oluşan A Grubu, her biri 20 MW olmak üzere toplam 120 MW kapasiteye sahipti. Bu üniteler 1948-1957 yılları arasında devreye alınmış ve 1988-1991 yılları arasında ekonomik ömrünü tamamlayarak kapatılmıştır.
• Kurulu Güç (Günümüz – B Grubu): 1990’lı yıllarda devreye alınan B Grubu ise 2 adet 157 MW’lık üniteden (toplam 314 MW) oluşmaktadır. Güncel toplam kurulu güç 314,68 MW olarak kayıtlara geçmiştir.
• Yıllık Üretim Kapasitesi: Yaklaşık 2.286 GWh (2,28 milyar kWh). Bu üretim, yaklaşık 495.000 kişinin yıllık elektrik ihtiyacına eşdeğerdir.
• Yakıt: Taş kömürü (Türkiye Taşkömürü Kurumu – TTK’dan temin edilmektedir).
• Soğutma Sistemi ve Su Değerleri: Santral, soğutma için Karadeniz’den deniz suyu kullanmaktadır.
  • Soğutma Suyu Değerleri: ÇATES A döneminde kullanılan soğutma suyu debisi yaklaşık 18.000 m³/saat (5 m³/s) civarındayken, modern B ünitelerinde bu rakam 32.000 ton/saat (~8,9 m³/s) seviyelerine çıkmıştır.
  • Atık Isı: Kondenserlerden çevreye atılan termal enerji, bölgesel ısıtma projelerinde değerlendirilmektedir.

2.3. Maliyet ve Finansman

ÇATES, Türkiye’nin ilk kalkınma planlarının en büyük kalemlerinden biriydi.

• Proje Maliyeti: İlk etabın maliyeti dönemin parasıyla yaklaşık 79 milyon TL olarak gerçekleşmiştir. Özelleştirme sürecinde ise santralin B grubu için en yüksek teklif 350 Milyon Dolar civarında olmuştur. 2013 yılındaki özelleştirme sürecinde ise muhammen bedelin oldukça üzerinde teklifler alınmıştır.

2.4. Hidrolojik ve Klimatolojik Koşullar

• Bölge İklimi: Zonguldak ve Çatalağzı, Karadeniz ikliminin tipik özelliklerini gösterir: Kışlar ılık ve yağışlı, yazlar ise sıcak ve nemlidir. Yıllık ortalama sıcaklık 13-14°C civarındadır. Yıl boyunca düzenli yağış alır, bu nedenle nem oranı yüksektir.
• İklimin Yıllara Göre Değişimi ve Santrale Etkisi:
  • Soğutma Verimi: Küresel iklim değişikliğine bağlı olarak Karadeniz’de deniz suyu sıcaklıklarının artması, termik santrallerin soğutma verimliliğini düşürmekte ve üretim kapasitesini olumsuz etkilemektedir.
  • Şiddetli Hava Olayları: Bölgede son yıllarda görülen ani sel ve fırtınalar, kömür stok sahalarını ve enerji nakil hatlarını tehdit eder hale gelmiştir.
  • Hava Kalitesi: Santralin bacalarında filtre bulunmaması (özellikle ÇATES A döneminde) ve kullanılan düşük kaliteli linyit nedeniyle, Zonguldak ve çevresinde hava kirliliği oranları iklim değişikliğinin olumsuz etkileriyle birleşerek halk sağlığını tehdit eden bir boyuta ulaşmıştır. ÇATES A, bu nedenle 2020 yılında mühürlenmiştir.

2.5. Ekonomik ve Sosyal Katkılar

ÇATES, Zonguldak ekonomisinin ve Türkiye enerji arzının can damarı olmuştur.

• İstihdam: Santral, doğrudan 820 civarında personel istihdam etmekte olup, taşeron ve yan sanayi ile birlikte bölgede binlerce kişiye iş imkânı sağlamıştır.
• Yerli Kaynak Kullanımı: Türkiye’nin ilk ve tek yerli taş kömürü santrali olma özelliği taşıyan ÇATES, TTK’dan yılda yüz binlerce ton kömür alarak cari açığın kapatılmasına katkıda bulunmaktadır.
• Bölgesel Kalkınma: Santral, çevresindeki lojistik, bakım-onarım ve taşımacılık sektörlerini canlandırmıştır.
• Enerji Arz Güvenliği: Baz yük santrali olarak 7/24 kesintisiz üretim yapabilme kapasitesi, Türkiye’nin enerji ithalatına olan bağımlılığını azaltmada kritik rol oynamaktadır.
• Kül Değerlendirme: Santralden çıkan uçucu küller, inşaat sektöründe (tuğla, çimento) hammadde olarak kullanılmakta ve ekonomiye geri kazandırılmaktadır.

Bölüm 3: Sonuç ve Değerlendirme

Silahtarağa Elektrik Santrali ve Çatalağzı Termik Santrali, Türkiye’nin sanayi devrimini yakalama çabasının iki farklı zaman dilimindeki yansımalarıdır. Silahtarağa, bir imparatorluğun son döneminde modernleşmenin sembolü olurken; ÇATES, genç Cumhuriyet’in kendi kaynaklarıyla kalkınma azminin bir ürünüdür.

Tarihsel perspektiften bakıldığında, her iki tesis de dönemlerinin en büyük teknolojik atılımları olarak ülke ekonomisine ve toplumsal refaha katkıda bulunmuştur. Ancak günümüzde, iklim değişikliği ve çevresel sürdürülebilirlik kavramları, bu tür termik santrallerin geleceğini yeniden tanımlamaktadır. ÇATES’in bacalarındaki filtre eksikliği nedeniyle mühürlenmesi ve Silahtarağa’nın “Santralistanbul” adıyla bir kültür merkezine dönüştürülmesi, enerji politikalarındaki bu dönüşümün en somut örnekleridir. Geleceğin enerji stratejileri belirlenirken, bu tarihi tesislerin bize sunduğu teknik bilgi birikimi ve altyapı deneyiminden mutlaka faydalanılması gerekmektedir.

Kapsamlı Bir Sektörel Analiz ve Değerlendirme (2025 Verileri Işığında)

Türkiye’nin enerji sektöründe termik santraller, uzun yıllardır elektrik üretiminin belkemiğini oluşturmaktadır. Daha önceki analizlerimizde, ülkenin ilk termik santrali ‘dan (1913) Cumhuriyet’in ilk büyük ölçekli tesisi Çatalağzı’na (1948) kadar bu tesislerin tarihsel gelişimini ve ülke ekonomisine katkılarını detaylı bir şekilde incelemiştik. Bu makalemizde ise, 2025 yılı itibarıyla Türkiye’deki termik santral envanterini, sayısal veriler ışığında, türlerine göre dağılımı, kurulu güçleri, yakıt kaynakları, coğrafi dağılımları ve çevresel etkileriyle birlikte kapsamlı bir şekilde ele alacağız.

Araştırmanın Metodolojisi ve Kaynak Kullanımı

Bu kapsamlı sektörel analiz, öncelikli olarak resmi kurumların (TEİAŞ, EÜAŞ, EPDK) güncel istatistiklerine, uluslararası enerji izleme kuruluşlarının (Global Energy Monitor) raporlarına, akademik yayınlara ve sektörel veri tabanlarına (Enerji Atlası, Wikipedia) dayanmaktadır. Verilerin tutarlılığı ve güncelliği, çapraz referanslarla teyit edilmiştir.

Bölüm 1: Termik Santral Kavramı ve Türkiye’deki Tanımı

Termik santral, termal enerjiyi (genellikle fosil yakıtların yakılmasıyla elde edilen ısıyı) elektrik enerjisine dönüştüren tesislere verilen genel addır. Türkiye’deki termik santral envanteri, kullanılan yakıt türüne göre beş ana kategoriye ayrılmaktadır:

1. Kömür Yakıtlı Termik Santraller: Linyit ve taşkömürü (ithal veya yerli) kullanan tesisler.
2. Doğalgaz Yakıtlı Termik Santraller: Kombine çevrim veya basit çevrim teknolojisiyle çalışan tesisler.
3. Sıvı Yakıt (Fuel-Oil) Santralleri: Genellikle yedek veya pik yük santrali olarak kullanılan tesisler.
4. Jeotermal Enerji Santralleri: Yeraltı sıcak su veya buharını kullanan tesisler.
5. Diğerleri: Atık ısı, biyokütle, biyogaz gibi alternatif yakıtlarla çalışan tesisler.

Bölüm 2: Güncel Termik Santral Sayısı ve Kurulu Güç (2025 Verileri)

2025 yılı sonu itibarıyla yapılan derlemelere göre, Türkiye’de aktif olarak elektrik üreten toplam termik santral sayısı 110 civarındadır. Bu sayı, tüm yakıt türlerini ve farklı ölçeklerdeki tesisleri (kojenerasyon tesisleri dahil) kapsamaktadır. Bu santrallerin toplam kurulu gücü ise yaklaşık 54.000 MW (54 GW) seviyesindedir ve bu, ülkenin toplam elektrik kurulu gücünün (121 GW) yaklaşık %45’ine tekabül etmektedir.

Termik santrallerin yıllık elektrik üretimindeki payı ise %68 gibi oldukça yüksek bir seviyededir. Bu oran, termik santrallerin Türkiye’nin enerji arz güvenliğindeki kritik rolünü bir kez daha ortaya koymaktadır.

Bölüm 3: Yakıt Türlerine Göre Termik Santral Sayıları ve Özellikleri

3.1. Kömür Yakıtlı Termik Santraller

Kömür, Türkiye’nin en önemli yerli enerji kaynağı olması nedeniyle termik santraller içinde en büyük paya sahiptir.

• Sayı: 2023 yılı itibarıyla Türkiye’de toplam 54 adet kömür yakıtlı termik santral bulunmaktaydı. Güncel verilere göre bu sayı, bazı tesislerin devre dışı kalması veya yeni tesislerin eklenmesiyle birlikte 55 civarında seyretmektedir.
• Kurulu Güç: Bu santrallerin toplam kurulu gücü yaklaşık 21.500 MW seviyesindedir. Bu gücün önemli bir kısmı (21.402 MW) yerli ve ithal kömüre dayalıdır.
• Yakıt Dağılımı:
  • Yerli Linyit: Türkiye’nin toplam linyit rezervlerinin büyük bir kısmı, bu santrallerde değerlendirilmektedir. Öne çıkan örnekler: Afşin-Elbistan (Kahramanmaraş), Soma (Manisa), Çayırhan (Ankara) ve Yatağan (Muğla) termik santralleridir.
  • İthal Taşkömürü: Özellikle deniz kıyısında kurulan büyük ölçekli santraller, ithal kömürle çalışmaktadır. Öne çıkan örnekler: Zonguldak Eren (ZETES), Cenal Karabiga (Çanakkale), İsken Sugözü (Adana) ve Atlas (Hatay) termik santralleridir.
• Coğrafi Dağılım: Kömür santralleri, linyit rezervlerinin bulunduğu iç bölgeler (Afşin-Elbistan, Soma, Çayırhan) ve ithal kömürün kolayca boşaltılabildiği kıyı illeri (Zonguldak, Çanakkale, Hatay, Adana) olmak üzere iki ana kümede yoğunlaşmıştır.
• Çevresel Etkiler: Kömür santralleri, yüksek karbondioksit emisyonları ve hava kirliliği nedeniyle ciddi çevresel endişelere yol açmaktadır. 2019 yılında yapılan bir araştırma, Türkiye’deki kömürlü termik santrallerin yılda 4.818 erken ölüme, 3.070 erken doğuma ve 26.500 çocukta bronşite neden olduğunu ortaya koymuştur.

3.2. Doğalgaz Yakıtlı Termik Santraller

Doğalgaz santralleri, özellikle 2000’li yıllardan itibaren Türkiye’nin enerji politikasının en önemli ayaklarından biri olmuştur.

• Sayı: Türkiye’de kayıtlı 56 adet doğalgaz santrali bulunmaktadır.
• Kurulu Güç: Bu santrallerin toplam kurulu gücü yaklaşık 24.756 MW seviyesindedir ve bu, ülkenin toplam kurulu gücünün yaklaşık %22’sine denk gelmektedir.
• Teknoloji: Santrallerin neredeyse tamamı, yüksek verimlilikleri ile öne çıkan kombine çevrim teknolojisini kullanmaktadır. En verimli doğalgaz santrali, %59 verimle çalışan Bandırma Doğalgaz Kombine Çevrim Santrali’dir.
• Coğrafi Dağılım: Doğalgaz santralleri, doğalgaz iletim hatlarına yakınlıkları ve yüksek enerji talebi nedeniyle genellikle büyük şehirlerin ve sanayi bölgelerinin yakınlarına kurulmuştur. İstanbul, İzmir, Kocaeli, Bursa, Ankara, Antalya ve Adana bu santrallerin yoğunlaştığı illerdir.
• Avantajları: Hızlı devreye girme (kömür santrallerine göre), düşük yatırım maliyeti ve daha temiz yanma özellikleri.
• Dezavantajları: Yüksek işletme maliyeti (doğalgaz fiyatlarına bağımlılık) ve enerji ithalatına yol açması (cari açık).

3.3. Sıvı Yakıt (Fuel-Oil) ve Diğer Termik Santraller

Kömür ve doğalgazın dışında kalan termik santraller, toplam içinde oldukça küçük bir paya sahiptir.

• Fuel-Oil Santralleri: Genellikle eski teknolojiye sahip olan ve sadece enerji talebinin çok yüksek olduğu dönemlerde devreye giren (pik yük) tesislerdir. Aktif olarak çalışan sayıları 5’in altındadır ve toplam kurulu güçleri 1.000 MW’ın altındadır.
• Jeotermal Santraller: Türkiye, jeotermal enerji potansiyeli açısından dünyada önde gelen ülkelerden biridir. 50’den fazla jeotermal santral bulunmaktadır ve toplam kurulu güçleri yaklaşık 1.700 MW civarındadır. Bu santraller, özellikle Denizli, Manisa, Aydın ve Çanakkale gibi Ege Bölgesi illerinde yoğunlaşmıştır.
• Biyokütle ve Atık Isı Santralleri: Bu kategorideki tesislerin sayısı 30 civarındadır ve toplam kurulu güçleri yaklaşık 1.500 MW seviyesindedir.

Bölüm 4: Termik Santrallerin Ekonomik ve Stratejik Önemi

Termik santraller, Türkiye ekonomisi için vazgeçilmez bir öneme sahiptir:

1. Enerji Arz Güvenliği: Termik santraller, rüzgar ve güneş gibi yenilenebilir kaynakların aksine, hava koşullarından bağımsız olarak 7/24 kesintisiz üretim yapabilme kapasitesine sahiptir. Bu özellikleriyle baz yük santrali olarak enerji sisteminin omurgasını oluştururlar.
2. Yerli Kaynak Kullanımı: Linyite dayalı termik santraller, Türkiye’nin kendi kömür rezervlerini kullanarak enerji ithalatını azaltmakta ve cari açığın düşürülmesine katkıda bulunmaktadır.
3. İstihdam: Termik santraller, işletme, bakım, lojistik ve yan sanayide binlerce kişiye doğrudan ve dolaylı istihdam sağlamaktadır.
4. Bölgesel Kalkınma: Özellikle kömür santrallerinin kurulduğu bölgelerde (Afşin-Elbistan, Soma, Çayırhan gibi) ekonomik canlanma ve altyapı gelişimi gözlenmektedir.

Bölüm 5: Gelecek Perspektifi: Yeni Projeler, Dönüşüm ve İklim Hedefleri

Türkiye, 2025 yılı itibarıyla termik santral politikalarında bir dönüşüm sürecine girmiştir.

• Yeni Projeler: OECD ülkeleri arasında, Türkiye ve Avustralya yeni kömür santrali projelerine sahip iki ülke konumundadır. Afşin-Elbistan A Termik Santrali’ne 688 MW’lık yeni bir ünite eklenmesi planlanmaktadır. Bununla birlikte, 2010’dan bu yana toplam 92 GW’ın üzerinde kömürlü termik santral projesi iptal edilmiştir.
• Dönüşüm ve Kapanmalar: Yüksek kirlilik ve verimsizlik nedeniyle bazı eski termik santraller (özellikle ÇATES A grubu) kapatılmıştır. Hükümet, kömür teşviklerini sürdürmekle birlikte, çevre mevzuatını sıkılaştırarak filtre ve arıtma sistemlerine yatırım zorunluluğu getirmiştir.
• İklim Hedefleri: Türkiye, 2035 yılına kadar rüzgar ve güneş enerjisi kurulu gücünü dört katına çıkarmayı hedeflemektedir. Bu hedef, termik santrallerin elektrik üretimindeki payının giderek azalacağına işaret etmektedir. Ancak, enerji arz güvenliği ve baz yük ihtiyacı nedeniyle termik santrallerin tamamen devreden çıkması öngörülmemektedir.

Sonuç ve Değerlendirme

2025 yılı verileri ışığında yapılan bu kapsamlı analiz, Türkiye’deki termik santrallerin sayısal olarak 110 civarında olduğunu ve toplam kurulu gücün 54.000 MW seviyesini aştığını ortaya koymaktadır. Bu santrallerin büyük çoğunluğu kömür ve doğalgazla çalışmakta olup, ülkenin elektrik üretiminde %68 gibi baskın bir paya sahiptir.

Termik santraller, enerji arz güvenliği, istihdam ve bölgesel kalkınma açısından stratejik önemini korumaktadır. Ancak, çevresel maliyetleri (hava kirliliği, karbon emisyonları) ve enerji ithalatına olan bağımlılığı (özellikle doğalgaz ve ithal kömür) ciddi sorunlara yol açmaktadır.

Gelecek perspektifinde, Türkiye’nin hem enerji arz güvenliğini sağlaması hem de iklim değişikliğiyle mücadele hedeflerine ulaşması için termik santrallerin daha temiz teknolojilere dönüştürülmesi, karbon yakalama sistemleriyle donatılması ve yenilenebilir enerji kaynaklarıyla entegre edilmesi gerekmektedir. Bu dengeyi kurabilmek, ülkenin enerji politikasının en kritik sınavı olacaktır.

Kaynakça

1. Elektrik Mühendisleri Odası (EMO). Türkiye’de Elektrik Enerjisi Gelişiminin Kısa Tarihçesi ve Genel Üretim Bilgileri. EMO Yayınları, 2005.
2. Bilkent Üniversitesi. Bulat, D. “Cumhuriyet’in ilk termik santrali: ÇATES”. *HIST 200-5 Projesi*, 2020.
3. Çates Elektrik Üretim A.Ş. Kurumsal Web Sitesi – Teknik Künye ve Üretim Verileri. 2025.
4. Global Energy Monitor. “Çatalağzı power station”. GEM.wiki, Şubat 2026.
5. Enerji Atlası. “Çatalağzı Termik Santrali (ÇATES)”. 2025.
6. T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri. *Silahtarağa Elektrik Santrali İnşa ve İşletme Raporları (1911-1952)*.
7. İstanbul Bilgi Üniversitesi. “Silahtarağa Elektrik Santrali – Tarihçe ve Teknik Özellikler”. Enerji Müzesi Arşivi.
8. Meteoroloji Genel Müdürlüğü (MGM). *Zonguldak ve İstanbul Uzun Yıllar İklim Verileri (1914-2025)*.
9. “Çatalağzı Termik Santrali’nin halka arzı SPK tarafından onaylandı”. Anadolu Ajansı (AA), 23 Kasım 2023.
10. Wikipedia. “Silahtarağa Elektrik Santrali”. Erişim Tarihi: 14.04.2026.
11. Wikipedia. “Çatalağzı Termik Santrali”. Erişim Tarihi: 14.04.2026.
12. “ÇATES’te Çalışan Sayısı Artacak”. Enerji Magazin.
13. “Silahtarağa Termik Santrali’nin Ekonomiye Katkıları”. Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2021.
14. Enerji Atlası. “Doğalgaz Santralleri.” https://www.enerjiatlasi.com/dogalgaz/
15. Enerji Atlası. “Doğalgaz Santralleri – Teknik Künye.” https://www.enerjiatlasi.com/dogalgaz/
16. Enerji Atlası. “Türkiye’nin Kurulu Gücü Ne Kadar? (Ekim-2025).” https://enerjiajansi.com.tr
17. Global Energy Monitor. “Yükseliş ve Çöküş 2025: Küresel Kömürlü Termik Santral Takibi.” Nisan 2025.
18. T.C. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı. “Türkiye Elektrik Görünümü 2025.” Ember.
19. T.C. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı. “Aralık 2025 Türkiye’de Enerji Görünümü: Aylık Üretimin.” Facebook.
20. Wikipedia. “List of active coal-fired power stations in Turkey.”
21. Wikipedia. “Türkiye’deki kömür yakıtlı elektrik santralleri listesi.”
22. Komurder.org. “Enerjideki Kömürün Yeri Ve Yerli Kömüre Dayalı Termik Santral Kurulması Projesi Süreç ve Model Önerisi 2024.”
23. Sabancı Holding. “Türkiye’nin En Büyük ve En Verimli Doğalgaz Çevrim Santrali.” https://www.sabanci.com